Na današnji dan pre 176 godina, 23.decembra 1846. godine, na granici Češke i Šlezije u Najsorgenu, rođen je Dr Jaroslav Kuželj, začetnik moderne medicine u Čačku. Medicinu je završio u Beču 1875. godine kada je u svečanoj dvorani Bečkog univerziteta promovisan u “doktora celokupnog lekarstva”. Odmah mu je ponuđeno mesto pomoćnog lekara u dečjem odeljenju bečke gradske bolnice, na kome je ostao nepunih pet meseci. Potom je na poziv Srbije, zbog nedostatka stručnih medicinskih kadrova, na početku srpsko-turskog rata 1876. godine došao u našu zemlju. U Srbiji je pristupio vojnoj službi i radio u Ivanjici i rezervnoj bolnici u Čačku. Tokom ulaska Srbije u rat protiv Turske 1877. godine, dr Kuželj je ratovao na Istočnom frontu Srbije, ali je i sve vreme radio u Kruševcu kao rukovodilac vojne bolnice u kojoj je ispoljio izvanredno pregalaštvo, odlučnost, ljubav, blag odnos prema ljudima i velike organizatorske sposobnosti. Zbog svog dobročinstva i humanisti prozvali su ga Mačaj zapadne Srbije, po ugledu na Stevana Mačaja, poznatog lekara poreklom Mađara u Timočkoj krajini. Potom je napustio vojsku i u radio u Čačku je u građanskom sanitetu. Nakon što je promenio veru i postao pravoslavac oženio se Srpkinjom.
Kratko vreme bio je sekretar Sanitetskog odeljenja Ministarstva unutrašnjih dela (1879), jer ga je dr Vladan Đorđević odmah sledeće godine postavio 1. maja 1880. godine za sekretara Sanitetskog odeljenja. U stvari, bio je već započet posao na reorganizaciji srpskog građanskog saniteta i izrada nacrta “Zakona o narodnom sanitetskom fondu” i “Zakona o čuvanju zdravlja u narodu i na domaćoj stoci”. U izradi tih zakonskih nacrta, kao član komisije, aktivno je učestvovao i dr Jaroslav Kuželj, čija su najsvežija fakultetska i praktična poznavanja organizacije saniteta u kulturnoj Evropi bila od nesumnjive koristi. Istovremeno, učešće u izradi ovih zakona bilo je od posebne koristi samom dr Kuželju, jer se on, odmah, a i kasnije, uporno zalagao za njihovo sprovođenje. To se, naročito, odnosi na “Zakon o čuvanju zdravlja u narodu i na domaćoj stoci”, koji je, između ostalog, regulisao dužnosti i prava okružnih fizikusa, sreskih i opštinskih lekara, babica, privatnu lekarsku praksu, a na osnovu koga su proizašla pravila o grobljima i sahranjivanju, o ograničavanju bluda i zaštiti javnog morala, zatim Zakon o bolnicama, apotekama itd.
Ponovo vratio u Čačak 1881. godine, najpre kao opštinski lekar a potom i kao pokretač izgradnje nove čačanske bolnice i kao njen prvi upravnik. Sve vreme svog službovanja u Srbiji bio je izuzetan lekar, prosvetitelj i borac protiv sujeverja, zaostalosti i predrasuda u lečenju bolesti. Suzbijao je venerične bolesti, evidentirao prostitutke, ustanovio entitet pegavog tifusa u epidemiji u Čačku (1901–1902.), nabavio prvi mikroskop u unutrašnjosti, obilazio škole, zalagao se za klupe sa dva đaka i uvođenje đačkih kuhinja. Jaroslav Kuželj, uprkos veoma obimnom angažovanju na svakodnevnim praktičnim poslovima lekara, okružnog sanitetskog rukovodioca, upravnika bolnice, narodnog učitelja i prosvetitelja, nalazio je vremena da svoja bogata iskustva i zapažanja stavi na papir i publikuje. To nisu neka velika stručna dela, već radovi među kojima ima i takvih koji se i danas svrstavaju u primere metodičnosti obrade i argumentovanih dokaza. Jaroslav Kuželj u Čačku je proveo pet decenija svog života. Bio je počasni građanin grada Čačka. Na sopstveni zahtev penzionisan 1906. Čačak je napustio 1927. godine i sa suprugom Milevom otišao u Zagreb. Tu je posle godinu dana (1928), nakon neizlečive bolesti umro u 82 godini života. Sahranjen je na pravoslavnoj parceli groblja u Mirogoju, Hrvatska. U znak zahvalnosti danas jedna ulica u centru Čačka nosi njegovo ime.
Vikipedija – O dr Jaroslavu Kuželju
Ovim prigodnim tekstom želimo da se podsetimo na zaslužne ljude koji su, iako su poticali iz drugih dalekih krajeva, sa ljubavlju prihvatali Čačak i Čačane kao svoje i svoj život uložili u opštu dobrobit i napredak. To je primer koji svakako treba slediti, a nadasve poštovati.
S poštovanjem,
UDRUŽENJE ČAČANA U BEOGRADU
