Đorđe Roš je rođen u Beogradu na današnji dan, 20. avgusta 1896. godine, kao najmlađi sin naturalizovanog Nemca, stručnjaka za izgradnju železničkih pruga Sebastijana Roša i Slovenke Antonije. Ponegde se greškom navodi da su Rošovi norveško‐švajcarskog porekla. Kao đak šestog razreda Realne gimnazije bio je dobrovoljac u Drugom balkanskom ratu. Dve godine kasnije postao je pitomac 46. klase Niže škole Vojne akademije. Kao komandir žandarmerijske čete istakao se u borbama za vreme herojske odbrane Beograda 1915. godine. Teško je ranjen u jurišu na Dunavskom keju, pod komandom majora Gavrilovića. Zarobljen je u Vojnoj bolnici i odveden u zarobljeništvo, ali je razmenjen 1917. godine.

Đorđe Roš se još pre rata živo interesovao za avijaciju i letenje. Krajem rata, na Solunskom frontu postaje vojni pilot. On je jedan od pionira srpskog civilnog, sportskog i vojnog vazduhoplovstva. Posle rata unapređen je u čin kapetana, ali napušta vojnu službu i sa bratom Dušanom odlazi na lečenje i studije u inostranstvo.

Između dva svetska rata braća Roš, Dušan i Đorđe, bili su vlasnici trgovačke firme Export‐import Roš i zvanični predstavnici nemačke teške industrije u Jugoslaviji. NJihova firma snabdevala je Jugoslovensku Kraljevsku vojsku vojnom opremom iz Nemačke.

Rošovi su bili veoma imućni, pored velike porodične kuće u Katićevoj 8‐10 posedovali su i zgradu u Birčaninovoj 28 b sa 32 stana, vilu na Hvaru i niz drugih nepokretnosti. Đorđe Roš je u Beču upoznao Norvežanku Ostu (koja je kasnije promenila ime u LJubica) i sa njom se venčao 1924. u manastiru Rakovica. Bio je i počasni konzul Kraljevine Norveške u Beogradu. Kao suvlasnik velikog izvozno‐uvoznog preduzeća u Beogradu, organizovao je i finansirao obnovu manastira Gračanica, od 1935. do 1939. godine.

Đorđe Roš emigrirao je sa porodicom iz Jugoslavije u Nemačku 1944. godine. Nalazio se na komunističkom spisku ljudi za likvidaciju po kratkom postupku. On i supruga su godinama živeli nedaleko od Štutgarta. NJihova kuća bila je Srbija u malom ‐ pravi muzej srpskih starina i dragocenosti: originalna zastava iz Prvog srpskog ustanka, uniforma i sablja kralja Aleksandra Karađorđevića, desetak slika Paje Jovanovića, i na stotine drugih vrednih eksponata i knjiga. Đorđe i LJubica su često bili domaćini brojnim srpskim emigrantima, finansirali ih i pomagali dok se ne snađu u „belom svetu“.

Od 1961. Đorđe Roš sve češće posećuje Svetu goru i manastir Hilandar. Zatekao je manastir u prilično tužnom stanju, zbog sticaja istorijskih, ekonomskih i drugih okolnosti. U dogovoru sa malobrojnim bratstvom preduzeo je korake za obnovu manastira. Godine 1965. Đorđe se nastanio u Nea Rodi, mestu na granici Svete gore.

Osnovao je Komitet za obnovu manastira u kome je bio aktivan do kraja života. Zajedno sa princom Tomislavom Karađorđevićem, takođe čestim posetiocem Svete gore i Hilandara sakupljao je po svetu novac za obnovu manastira. Novac su podjednako dobijali i od Srba ali i od stranaca, katolika, protestanata, od jednog Jevrejina, čak i od izvesnog bogatog nemačkog aristokrate koji je bio uveren „da će to bar malo doprineti da se pred Srbima opere nemački obraz”. Posle delimične obnove manastira, od novca koji su Đorđe Roš i princ Tomislav sakupili izgrađena je savremena Hilandarska biblioteka.

Донирај

Đorđe Roš, jedan od heroja sa Dunavskog keja, umro je 1977, iznenada, na putu ka Hilandaru. Svojevremeno je to kao svoju želju i zapisao. Zahvalni hilandarski monasi sahranili su ga u manastirskoj porti i on je jedini mirjanin koji je sahranjen na tlu Hilandara.

Rošove kćeri Jelena, Inge i Tatjana darovale su Narodnom muzeju u Čačku 30 vrednih predmeta vezanih za njihovog oca i odbranu Beograda 1915. Otada počinje formiranje Zbirke Đorđa Roša u ovom muzeju koji se nalazi u rodnom gradu Rošovog ratnog komandanta majora Gavrilovića.

Veze između Narodnog muzeja u Čačku i porodice Đorđa Roša uspostavljene su zahvaljujući tadašnjem kustosu Narodnog Muzeja, čačaninu istoričaru Radivoju Bojoviću. On je tokom svojih istraživanja uspostavio kontakt sa Rošovim ćerkama koje je u organizaciji muzeja i posetio u Parizu. Ključna spona između porodice Roš i muzeja u Čačku leži u istoriji 10. pešadijskog puka i Herojskoj odbrani Beograda 1915. godine, o čemu je između dva svetska rata pisao i Đorđe Roš u svojoj knjizi “Na Dunavskom keju”. Upravo je to interesovanje za istoriju 10. pešadijskog puka predstavljalo osnovu kontakta između porodice Roš i Narodnog muzeja u Čačku. Tokom vremena, saradnja je dovela do toga da porodica Roš Narodnom muzeju u Čačku pokloni više predmeta koji se odnose na ovu istorijsku temu. Danas se ti predmeti nalaze u stalnoj postavci muzeja, u izložbenoj celini posvećenoj majoru Gavriloviću i događajima iz 1915. godine. Stalna postavka muzeja otvorena je 1996. godine, a od 2006. postepeno se dopunjava novim predmetima i dokumentima.

Nadamo se da smo vam ovom zanimljivom pričom osvetlili još jedan deo bogate istorije našeg kraja i naše zemlje.

Vikipedija – O Đorđu Rošu
Novi Polis – O Đorđu Rošu

S poštovanjem,
UDRUŽENJE ČAČANA U BEOGRADU